Minyatür(Mini) Sebzeler

Minyatür(Mini) Sebzeler

Minyatür (Mini) sebzeler

Giderek artan talepler ile birlikte çeşitlilik kazanan minyatür sebze yetiştiriciliği tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de oldukça yeni bir üretim şeklidir.

 

Alternatif ürünler içinde yer alan mini sebze yetiştiriciliği, artan üretici ve tüketici talepleri ile birlikte market rafları ve manavlarda yerini almaktadır. Mini sebzelerin geçmişine baktığımızda bu ürünlerin 10 yıl kadar önce Amerika Birleşik Devletleri’nde özel ürün satan marketlerden alış-veriş yapan tüketicilerin talepleri doğrultusunda ortaya çıktığını ve bu eğilimin benzer marketlerde çok hızlı bir artış gösterdiğini görmekteyiz. Mini sebzeler, Amerika’daki önemli restoran mönülerine girdikten sonra hızlı bir şekilde Avrupa ülkelerinde de popüler olmuştur. Minyatür sebzelere tüketicilerin talep göstermesinin ana sebepleri arasında; tüketicinin satın almak istediği sebze ile aynı görünümde ancak henüz olgunlaşmamış, küçük ve taze ürünlermiş gibi görünmeleri olmuştur. Minyatür sebzelere olan talep hızlı bir şekilde yayılış göstermiş ve pek çok minyatür ürün özellikle özel ürün satan marketlerde, salata mönülerinde ve süper market raflarında yerini almıştır. 

Minyatür sebzeler, normal sebze türleri ile hemen hemen aynı özelliklere sahip olmakla birlikte normal boyuttaki sebzelere kıyasla oldukça küçüktürler. Minyatür veya mini sebzeler tüketim zincirinde özel ürünler içerisinde yeni bir sınıf olarak kabul edilmektedir. Sebzelerin salatalarda veya yemeklerde kullanıma hazırlanmasında kolaylık sağlaması, birçok ürünün doğranmadan bütünlüğünün korunarak servis edilmesi ve sunum güzelliği yaratması yönünden tüketiciler için farklı bir seçenek oluşturmaktadır. Bu ürünlerin yetiştiriciliği ve pazarlanması sebze çeşitliliğinde yeni alternatifler oluşması nedeniyle küçük üreticiler tarafından talep görmektedir. Normal boyuttaki sebzeler ile minyatür sebze yetiştiriciliğinde uygulanan kültürel işlemler aynı olmasına rağmen, elde edilen toplam verimin düşük olması ve ürün yönetiminin zorluğu nedeniyle minyatür sebze maliyetlerinin yüksek olması bu ürünlerin daha yüksek fiyatlara satılma sonucunu ortaya çıkarmaktadır. Hemen hemen bütün sebzeler minyatür olarak yetiştirilebilir ve satılabilir ancak tüketiciler tarafından daha çok talep gören sebze türlerinin minyatür olarak yetiştirilmesi daha çok kabul görmektedir. Minyatür yetiştiriciliğe adapte edilmiş ürünleri şu şekilde sıralamak mümkündür; domates, biber, enginar, havuç, hıyar, kabak, karpuz, karnabahar, pancar, patates, patlıcan, pırasa, salata-marul, soğan, tatlı mısır ve yeşillikler (Şekil 1). Kültürü yapılan sebze çeşitlerinin tamamı minyatür yetiştiricilik için uygun olmamaktadır. Bu sebze türleri içinde bazı sebze çeşitlerinin minyatür yetiştiricilik için uygun olduğu görülmektedir.

Minyatür sebzelerde kültürel işlemler
Genel olarak, minyatür sebzelerde uygulanan kültürel işlemler aynı türlerin normal boyutlardaki çeşitleri ile hemen hemen aynıdır. Tüketici tarafından talep gören tür ve çeşidin seçiminden sonra, üretimle ilgili planlamalar doğrultusunda istenen ürünün üretimi sağlanır. Üretim planlaması yapılırken bazı noktalara dikkat etmek gerekmektedir:
1. Bazı minyatür sebzelerde (kabak, pancar, havuç, turp) üretimden hasata kadar geçen süre aynı türlerin normal boyutlardaki çeşitlerine göre daha kısadır.
2. Kökleri yenen sebzeler ve alabaş, kısa sürede en uygun hasat büyüklüğüne ulaşır, bu nedenle pazarlanabilir boyutları geçmemesi için oldukça iyi gözlenmeli ve uygun pazarlama büyüklüğüne ulaştığında hasat edilmelidir.
3. Pazarda sürekliliği sağlamak için, ürünlerin bir plan dahilinde pazarda ürün boşluğu yaratmayacak şekilde ekim ve dikiminin planlanması oldukça önem taşımaktadır.
4. Yetiştirilen ürünlerin boyutlarının küçük olması nedeniyle bazı ürünlerin normalden daha sık ekim-dikim yapılması gerekebilmektedir. Bazı durumlarda, sık dikim minyatür sebze elde etmek ve boyutlarını koruyabilmek için oldukça yarar sağlamaktadır.
5. Normal boyutlardaki sebzeler ile minyatür sebzeler arasında dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan biri; uygulanacak zirai ilaçların seçiminde ürünün hasadından önce beklenmesi gereken süreye dikkat edilerek uygun pestisitin seçilmesi ve doğru şekilde uygulanmasıdır. Minyatür sebzeler kısa sürede hasat olgunluğuna geldiklerinden uygulanan kimyasalların bazıları minyatür sebze üretimi için uygun olmamaktadır.

Hasat ve hasat sonrası bakım işlemleri
Minyatür sebze üretiminin başladığı Amerika başta olmak üzere, genelde tüm üretim yapılan yerlerde, minyatür sebzelerin boyut ve kalite özellikleri ile ilgili pazarlama açısından çok önemli standartlar bulunmamaktadır. Ürünün olabildiğince üniform (bir örnek) olması, temiz, zedelenmemiş ve düzgün olması gerekmektedir. Ayrıca boyutları ve miktarları nedeniyle minyatür sebzeler genelde küçük sepetler veya kutulara paketlenir ve pazara gönderilir. 
 Minyatür sebzelerin depolanması ile ilgili henüz araştırma yapılmamış olmakla birlikte, bu sebzeler genel olarak normal boyutlarda yetiştirilip hasat edildiklerinden daha çabuk bozulma göstermektedirler. Değişen pazar taleplerine göre ürünler için ortalama boy ve depolanabilme koşulları da farklılık göstermektedir.
Depolama ve ambalajlama koşulları
Pek çok minyatür sebze, mumlanmış nem almayan ve dış etkilerden çok etkilenmeyen karton kutularda pazara gönderilir. Minyatür sebzelerin çoğu yüzde 90-95 nemde depolanırken depolama sıcaklıkları değişiklik gösterir. Bununla birlikte mini kabak ve domatesler, 8- 100 C, patlıcan, kabak ve biberler ise 3- 50 C’de depolanabilmektedir.

Minyatür olarak yetiştirilen bazı türler ve özellikleri
Minyatür Enginar: Üretimi en yoğun Mart, Nisan ve Mayıs aylarında yapılmaktadır. Ana gövde üzerinde yaprak koltuklarından çıkan sürgünler minyatür enginar çiçek tablası oluşturmaktadır. Bir enginar gövdesi yaklaşık 10 ile 30 arasında değişen minyatür enginar çiçeği(başı) oluşturmaktadır. Hasat edilen minyatür enginarların dıştaki birkaç brakte yaprağı atılır ve geri kalan kısmın tamamı sebze olarak değişik şekillerde değerlendirilir.
Minyatür Pancar: Yıl boyunca üretimi yapılabilmekte sarı ve kırmızı gibi farklı renklere sahip çeşitleri bulunmaktadır. Pancarlar; 1,5- 3 cm çapa geldiğinde hasat edilir ve demetlenip paketlenerek pazara gönderilirler. 
Minyatür Havuç: Yıl boyunca üretimi yapılabilen mini havuçlar çok tatlıdır ve yapraklarının bir kısmı ile birlikte servis edilebilir. Mini havuç, iklim ve toprak koşulları elverişli ise tohum ekiminden 60 gün sonra hasat olgunluğuna gelmektedir. Mini havuçlar; 2,5 cm çapında ve yoğun havuç aromasına sahiptir. 
Minyatür Karnabahar: Uygun iklim koşullarında yıl boyunca üretilebilen, hasat olgunluğuna gelmiş normal boyutlardaki karnabaharlarla aynı tada sahiptir. Minyatür kartopu olarak adlandırılan karnabaharlar 5 cm çapındadır.
Minyatür Kereviz: Sonbahar ve kış aylarında yetiştiriciliği yapılabilen bir sebzedir. Mini kerevizler yaklaşık 15 cm uzunluğunda ve hasat olgunluğuna gelmiş normal boyutlardaki kerevizlerden daha yoğun bir tada sahiptir.
Minyatür Tatlı Mısır: Bütün yıl boyunca yetiştirilebilen ve Asya mısırı olarak da bilinen sebze, 5-8 cm uzunluğuna ulaştığında hasat edilir. Mini mısırların beyaz ve sarı çeşitleri bulunmaktadır.
Minyatür Patlıcan: Mayıs ayından Ekim ayına kadar yetiştiriciliği yapılabilen bir sebzedir. Minyatür patlıcanlar normal boyutlarda olanlardaki gibi oldukça değişik renklerde olabilmekte ve yine normal boyutlarda olanlar gibi topan ve uzun çeşitleri bulunmaktadır. Bazı çeşitler ise yine normal boyuttakiler gibi fazla sayıda tohum oluşturmakta ve oldukça acı bir tada sahip olmaktadır.
Minyatür Salata-Marul: Genel olarak yıl boyunca yetiştirilebilmektedir. Kırmızı yapraklı salata yaklaşık 15 cm çapına geldiğinde ve yaprakları koyu kırmızı renk aldığında hasat edilebilmektedir.
Minyatür Kabak: Mayıs ayından Ekim ayına kadar yetiştirilebilen bir sebzedir. Farklı renklerde çeşitlere sahip olup üzerinde çiçeği ile veya çiçeksiz olarak pazarlanabilmektedir.
Minyatür Domates: Mayıs ayından Ekim ayına kadar yetiştirilebilmekte olup kırmızı, sarı ve alacalı renklere sahip çeşitleri bulunmakta ve oldukça tatlıdır.
Sonuç olarak, giderek artan talepler ile birlikte çeşitlilik kazanan minyatür sebze yetiştiriciliği tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de oldukça yeni bir üretim şeklidir. Bu konu üzerine fazla araştırma yapılmamasına rağmen günümüzün artan tüketici talepleri ile birlikte minyatür sebze üretimi ülkemiz açısından da gelecek vaat eden bir tarım trendi olarak karşımıza çıkmaktadır.